Dấu xưa Dương Xá

Thứ tư, 17/01/2018, 09:54 GMT+7
Dương Xá thuộc tổng Đại Bối, huyện Đông Sơn, phủ Thiệu Hóa. Nay là làng Giàng thuộc xã Thiệu Dương, TP Thanh Hóa. Vùng đất cổ Dương Xá nằm ở vị trí nhập dòng của sông Chu và sông Mã. Từ xa xưa, vùng đất này đã nổi tiếng bởi phong cảnh thiên nhiên sơn thủy hữu tình, của sự xen lẫn núi, sông, xóm làng êm ả. Đặc biệt, trong lòng vùng đất còn chứa đựng nhiều dấu tích lịch sử - văn hóa qua hàng ngàn năm.

Trong sự phát triển của lịch sử dân tộc, vùng đất cổ còn để lại dấu vết di chỉ khảo cổ học Thiệu Dương (được phát hiện năm 1960). Đây là khu cư trú, mộ táng thuộc văn hoá Đông Sơn và đã được công nhận là Di tích cấp quốc gia.

Vùng đất Dương Xá xưa đã từng một thời kỳ giữ vai trò trung tâm của đô thị cổ với tên gọi thành Tư Phố. Nơi đây từng hai lần là trấn thị của quận Cửu Chân đầu Công Nguyên và của Thanh Hóa thời Lê Trung Hưng.

Thành Tư Phố có bề dày thời gian lịch sử chỉ đứng sau Loa Thành nơi An Dương Vương định đô đời Chu Noãn Vương Tần Thủy Hoàng (Năm 257Tr. CN). Theo sách Thủy Kinh Chú, một bộ sách có ghi chép về địa lý thời ấy trong thư tịch cổ Trung Quốc thì thành Tư Phố xuất hiện từ năm Nguyên Đỉnh thứ 6, niên hiệu của vương triều Tây Hán, đời Hán Vũ Đế, năm thứ 6 là năm 116 Tr CN.

Trong thời kỳ phong kiến tự chủ, Thành Dương Xá trở thành thủ phủ của xứ Thanh từ thời Hậu Lê cho đến thời Tây Sơn. Đến thời Nguyễn, dưới triều vua Gia Long (1802) trấn phủ Dương Xá chuyển về Thọ Hạc. Tuy nhiên, vùng đất Dương Xá vẫn có vị trí hết sức quan trọng, là trung tâm giao thương, phát triển kinh tế bằng con đường thủy (sông Mã) giữa các vùng miền xứ Thanh.

 Đền thờ Dương Đình Nghệ, một di tích nổi tiếng ở Dương Xá.jpg

Đền thờ Dương Đình Nghệ, một di tích nổi tiếng ở Dương Xá.

Cùng với vị thế quan trọng trong lịch sử, vùng đất cổ còn có nhiều thế hệ đã đóng góp cho công cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Thời kỳ đầu thiên niên kỷ thứ nhất, nhân dân ở đây đã cùng với Đô Dương hưởng ứng cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống quân xâm lược phương Bắc. Đặc biệt thế kỷ thứ X, với tài thao lược quân sự của Dương Đình Nghệ, cuộc kháng chiến đánh đuổi quân Nam Hán (931) của nhân dân ta đã hoàn toàn thắng lợi, đất nước độc lập, tự chủ tiếp tục được giữ vững. Thế kỷ XVIII, nhân dân Dương Xá cùng hưởng ứng tham gia khởi nghĩa của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ.

Bên cạnh những giá trị lịch sử, vùng đất còn lưu giữ được những giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đó là: Đền đài, chùa chiền, miếu mạo, di tích lịch sử - văn hóa và các lễ hội văn hóa truyền thống, các làng nghề, trò chơi, trò diễn văn hóa dân gian. Tiêu biểu của di sản văn hóa phi vật thể vùng đất Dương Xá xưa, có đền thờ Dương Đình Nghệ: để tưởng nhớ công lao của ông, nhân dân đã lập đền thờ trên quê hương. Câu đối ở đền thờ còn khắc ghi về ông:

“Dưỡng tam thiên nghĩa tử dĩ phục thù đằng đằng sát khí.

Chưởng bát vạn hùng sư nhi xuất chiến lẫm lẫm uy danh”.

Tạm dịch là: Nuôi ba vạn con nuôi khí mạnh vô cùng.

Cầm tám vạn quân ra trận oai danh lừng lẫy

Đền thờ Dương Đình Nghệ được xây dựng với quy mô lớn, theo kiểu “Thượng sàng, hạ mộ” nghĩa là đền được xây dựng trên mộ Anh hùng họ Dương. Lễ hội đền thờ anh hùng dân tộc Dương Đình Nghệ là một trong những lễ hội tiêu biểu của vùng đất làng Giàng ngày nay. Do công lao đóng góp đánh đuổi giặc ngoại xâm giành độc lập tự do cho dân tộc, đền thờ anh hùng Dương Đình Nghệ đã được Nhà nước công nhận xếp hạng là di tích lịch sử - văn hoá cấp quốc gia vào tháng 3/1996.

Trong văn hóa dân gian, người dân Dương Xá vẫn còn lưu truyền câu ca về nghề đan cót nổi tiếng lâu đời.

Mùa về lại nhớ cót Giàng

Cách mấy ngày đàng cũng đến tìm mua

Cùng với các giá trị lịch sử - văn hóa, Dương Xá còn là vùng đất có phong cảnh đẹp và tạo nên "Bàn A thập cảnh” nổi tiếng của xứ Thanh.

Trải qua biến cố thăng trầm của lịch sử, vùng đất Dương Xá xưa vẫn hội tụ được các yếu tố: phong cảnh thiên nhiên, lịch sử - văn hóa, làng nghề truyền thống tạo nên giá trị đặc trưng của không gian văn hóa làng Giàng. Góp phần làm phong phú và đa dạng di sản văn hóa xứ Thanh.

 

Theo Báo VH&ĐS Thanh Hóa

 
 
Phóng sự: Thành phố hai bên bờ sông Mã
Phóng sự: Chuyện làm đường ở thôn Thắng
Phóng sự: Để dân chài lên bờ
Mưu sinh....
Xóm Mả Bà